En primeira persoa

Os libros de cine que prefiro son aqueles nos que o cineasta fala en primeira persoa. Hai magníficos libros que non cumpren esta condición, pero estes son os que máis me atraen de partida. Será porque falan da experiencia, desde a experiencia.

Ata agora coñecía dúas, ou tres, clases de libros de cine en primeira persoa:

En orde cronolóxica -quérese dicir, a orde en que fun lendo-, están primeiro os de entrevistas, con formidables exemplos coma os de Truffaut-Hitchcock ou Bogdanovich-Ford, nos que o cineasta fala por mediación do entrevistador, que tamén é cineasta nos exemplos mencionados.

hitchcock

E están aqueles libros que o propio cineasta escribe. As máis das veces o cineasta fala de toda ou parte da súa traxectoria; outras veces deixa esta en off para propoñer unha reflexión máis xeral e abstracta sobre o cine. Un exemplo que vale por mil: as Notas sobre o cinematógrafo, de Robert Bresson.

Notas sobre o cinematgrafo0001

Vinculada a esta segunda categoría, cabe considerar unha terceira: os libros, tipicamente autobiográficos, que o cineasta asina pero que sabes ou sospeitas que non escribiu el mesmo, senón un deses escritores ocultos que no mundo editorial se coñecen como negros, e que se editan porque o cineasta, normalmente actor, ten un tirón popular que promete negocio. Quen, coma min, teña certa clase de prexuízos apreciará menos esta categoría de libros, pero non ata o punto de desbotalos. Se o cineasta aceptou asinalo, iso fai o libro polo menos tan seu coma aquelas películas nas que interveu sen sentir que nelas deixase unha pegada persoal. No peor dos casos, forma parte de si. Os meus prexuízos lévanme tamén a pensar que xamais entraría nesta categoría aquel delicioso texto asinado por Katherine Hepburn, no que lembraba a rodaxe de La reina de África. Tivo que escribilo ela mesma…

Agora acabo de descubrir unha cuarta categoría que nunca sospeitaría que existise: o libro que o cineasta realmente escribe, pero non asina, ocultando a súa identidade. Aparenta falar en terceira persoa, pero abofé que fala en primeira. Só teño un exemplo que ofrecer, pero é tan bo que abonda para abrir esta sección. É un libro escrito hai oitenta anos, pero que en España acaba de publicar a editorial Casimiro: Vida y obra de un pionero del cine, de Georges Melies.

Melies-Pionero-del-cine

É un libro pequeno, de edición modesta, do tamaño idóneo para lelo no tempo, tan grato, dun café demorado. O editor español, como é lóxico, decidiu delatar a autoría e explicar na introdución a intrahistoria do libro. O texto escribiuno Melies para unha enciclopedia que quedou inconclusa e na que lle pediran que redactase un longo artigo sobre a súa traxectoria. Melies optou por facelo ao xeito canónico, coma se fose un historiador, un enciclopedista, e non o propio suxeito do relato. O autor empeza por advertir da reiterada negativa de Melies a poñer por escrito as súas memorias; seica lle resultaba incómodo, presuntuoso. Pero si aceptara falar con “un dos nosos colaboradores”…

Qué ben lle acae ese finximento a quen quedou na historia do cine coma o pai da fantasía. E qué ben encaixa, tamén, na singular biografía de Melies, a quen todos daban por morto logo de abandonar o cine e refuxiarse nunha pequena tenda de xoguetes da estación de Montparnasse. Poucos anos antes de escribir este libro, Melies foi redescuberto e obxecto de homenaxes e lembranzas (véxase unha sublimación do asunto n’A invención de Hugo). Era un caso único, o cineasta que resucitaba a ollos do mundo. Se el non pode falar de si mesmo en terceira persoa, quen podería?

Nas historias do cine, Georges Melies adoita ser o segundo chanzo. Primeiro, os Lumiere, e logo, Melies. Se aqueles inventaran o cine como unha máquina para capturar a realidade, este fora pioneiro en aplicar o invento ao espectáculo, empregándoo ao xeito do que viña facendo nos seus espectáculos de ilusionismo e teatro fantástico. A Viaxe á lúa, co foguete estampándose no ollo, é a imaxe emblemática que nos vén á cabeza ao falar de Melies. Os Lumiere encarnan o documental; Melies, a ficción.

melies luna

Os tópicos son un curioso mecanismo: ao evitar matices e detalles, agochan tanto ou máis ca o que desvelan, por veraces que sexan. Mirar alén do tópico, á procura deses detalles, é practicamente garantía de sorpresa e vitalidade.

Dos Lumiere agora sabemos que aplicaban ollada de pintor ás súas películas, tan aparentemente obxectivas e científicas. E con Melies pasa outro tanto. O relato que fai da súa “vida e obra” é curioso. Non saca á luz datos que os especialistas ignorasen; é máis, minimiza aspectos clave e salienta outros que para calquera semellan secundarios; xulga as súas achegas cun baremo persoal e intransferible; emprega argumentos que un experto dificilmente esgrimiría por improbables… É o bo dos relatos en primeira persoa.

Doulles un exemplo. Melies, coma outros da súa época, fixo películas que reproducían acontecementos reais, coma foi a coroación do rei británico Eduardo VII. Melies rodouna nas súas instalacións, ilustrando a totalidade do evento (aínda que a cerimonia se acurtara para evitarlle fatiga ao monarca, que viña de ser operado). Melies quéixase amargamente dos ataques dos que foi vítima por algunha prensa que cualificaba este tipo de películas coma un engano. O cineasta -ben, o “colaborador” que redacta o libro- lembra entón os eloxios que Eduardo VII dedicou á pelicula: “Que marabilloso aparato é este co que se fai o cine! Encontrou o xeito de rexistrar mesmo as partes da cerimonia que non tiveron lugar!”.

Asombroso. Melies reivindícase coma documentalista. En boca dun experto, o argumento soaría arriscado, provocador. En boca de Melies encaixa á perfección. E convida a repensar os tópicos. Fai pensar no estatuto do documental e da ficción, no desdebuxado das súas fronteiras, nas interseccións que nutren moito do mellor cine actual.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s